Fréttablašiš, 10. desember, 2004.
Vantrś į villigötum
Steindór J. Erlingsson
Svar Vantrśar viš gagnrżni minni
Gušmundur Ingi Markśsson, trśarbragšafręšingur,
brįst į skemmtilegan hįtt viš greininni ķ Fréttablašinu 15. desember
Gķsli Gunnarsson, prófessor, brįst
einnig viš greininni ķ Fréttablašinu 16. desember
Pistill Žrįins Bertelssonar um trśarofstęka trśleysingja varš til žess aš żmsir stungu nišur penna og mótmęltu yfirlżsingunni. Undirritašur var ķ hópi žeirra sem brįst viš žvķ hann hélt aš meš žessum oršum vęri Žrįinn aš tala almennt um žį sem teldu sig trślausa, en eins og kom į daginn var hann aš beina oršum sķnum aš talsmönnum Vantrśar, félagsskapar trśleysingja į Ķslandi. Ķ kjölfar greinar minnar hafši ég samband viš Vantrśarmenn til žess aš benda žeim į aš mįlflutningur žeirra einkenndist alltof oft af ómįlefnalegum ofstopa, eins og sjį mį ķ grein Gušmundar Gušmundssonar į heimasķšu félagsins. Žar segir m.a. [X] fer aftur villur vegar žegar hann segir aš mér beri aš virša lķfsskošanir og trś annarra. Aldrei skal žaš verša aš ég sżni formęlendum skošanakśgunar og hręsni viršingu žótt žaš sé žeirra lķfsskošun og trś.
Tilraun mķn til žess aš beina Vantrśarmönnum inn į brautir akademķskrar oršręšu, žar sem viršing er borin fyrir andstęšum sjónarmišum, var andvana fędd. Var ég raunar sakašur um aš skemma fyrir mįlsstaš žeirra meš žvķ aš fjalla um trśleysi og žunglyndi ķ sömu andrį, eins og ég gerši ķ grein sem birtist fyrir įri sķšan og vakti mikla athygli. Er ég benti Vantrśarmönnum į aš greinin hefši stušlaš aš fundi mķnum meš biskupi og boši til žess aš tala rįšstefnu Žrettįnduakademķunnar og Helgisišastofnunar ķ janśar n.k. var mér góšfśslega bent į aš įstęša žessarar athygli vęri ekki sś aš ég hefši eitthvaš til mįlanna aš leggja heldur vegna žess aš žeir vorkenndu mér, gešveikum manninum. Af žessu viršist mega rįša aš Vantrśarmenn séu ekki mjög vķšsżnir, en hvort žaš leišir til trśarofstękis lęt ég ašra um aš dęma.
En meginvandamįliš sem Vantrśarmenn standa frammi fyrir er aš žeir styšjast viš trśargagnrżni sem hefur lķtiš breyst frį žvķ Kerfi nįttśrunnar kom śt ķ Frakklandi 1770 og m.a. Freud hefur śfęrt nįnar. Grunnhugmynd klassķskrar trśargagnrżni felur ķ sér aš mašurinn hafi bśiš sér til hinn gušlega heim til žess aš takast į viš hręšsluna sem vissan um eigin daušleika veldur. Į undanförnum įrum hafa hins vegar komiš fram alvarlegir brestir ķ žessa gömlu hugmynd.
Rannsóknir benda nś til žess aš sjįlfiš og trśarvitundin hafi kviknaš į svipušum tķma ķ Homo sapiens fyrir u.ž.b. 50 žśsund įrum og aš žessir žęttir séu svo nįtengdir aš ómögulegt sé aš segja til um hvort kom į undan, mešvitundin um daušleikann eša trśarvitundin. Nżjar rannsóknir į hugmyndum barna um guš styšja žessar nišurstöšur žvķ ķ ljós hefur komiš aš andstętt hefšbundnum hugmyndum žį viršast börn ekki heimfęra skilning sinn į foreldrunum yfir į gušs-hugtakiš; guš og yfirnįttśrulegir hęfileikar hans hafa sjįlfstęša merkingu fyrir börnin. Trśin viršist okkur ķ blóš borin og hvort sem hśn er afleišing žróunar innan Homo-ęttkvķslarinnar og gjafar frį Guši, žį er trś nįttśruleg, eins og mannfręšingurinn Pascal Boyer bendir į ķ nżrri grein. Žaš er kominn tķmi til žess aš Vantrśarmenn flytji hugsun sķna frį 18. öld yfir į žį 21.